14 سال با تراز منفي گاز
در حالي آمارهاي متناقضي درباره سرنوشت گاز رساني به نيروگاهها و صنايع در فصل زمستان ارائه ميشود كه به نظر ميرسد با توجه به تراز منفي گاز صنايع و نيروگاهها امسال نيز با مشكل مواجه شده يا دست كم زمستان را با استفاده از سوخت دوم سپري كنند.
با اين حال در شرايطي كه مديران شركت ملي گاز ايران عنوان ميكنند براي تامين سوخت نيروگاهها در فصل زمستان مشكلي وجود ندارد، مسئولان وزارت نيرو تامين سوخت نيروگاهها را بزرگترين دغدغه كنوني خود ميدانند و به نظر ميرسد كه اين وزارتخانه تا حدود زيادي نسبت به تحقق اين امر نگران است.
از سوي ديگر، عباس علي آبادي معاون وزير نيرو پيش بيني كرده با توجه به مشكلات ناشي از خشكسالي و از مدار خارج شدن تعدادي از نيروگاههاي برق آبي، مصرف گاز طبيعي در نيرو گاهها در فصل زمستان به حدود 137 ميليون متر مكعب برسد كه حتي با احتساب سوخت دوم به نظر ميرسد زمستاني سخت براي نيروگاهها و صنايع در پيش است. اگر چه سرپرست شركت ملي گاز ايران با اطمينان از تامين سوخت مورد نياز نيروگاهها و صنايع سخن ميگويد اما افزايش 30 درصدي مصرف گاز در بخش خانگي در ده ه اول آبان نگرانيهاي بسياري را در خصوص احتمال قطع گاز در فصل زمستان بوجود آورده است.
در حاليكه تراز منفي گاز از سال 74 تا كنون به عنوان يكي از عوامل اصلي مشكلات كنوني بخش گاز معرفي شده است،نگاهي به عملكرد شركت ملي گاز در سالهاي اخير نشان دهنده اين است كه اين شركت به جاي توجه به گازرساني به نيروگاهها و صنايع كه توسعه پايدار، ايجاد ارزش افزوده و اشتغال زايي را براي كشور به همراه دارد گاز رساني به بخش خانگي و روستاهاي دور افتاده با جمعيت اندك در دستور كار خود قرار داده كه از توجيه اقتصادي مناسبي برخوردار نيست.
اين در حالي است كه افزايش مصرف گاز نيز با عدم اطلاع رساني مناسب و كافي و عدم بهره برداري از بسياري از پروژهها كه وعده بهره برداري از آنها براي پيش از فصل زمستان داده شده بود همراه شده تا نگراني از مشكلات و تجديد بحران سال گذشته در فصل زمستان دوچندان شود. نگاهي به آمارهاي چند سال گذشته و ميزان گازرساني به نيروگاهها و صنايع حاكي از آن است كه وزارت نفت در زمينه گاز رساني و رفع مشكلات نيروگاهها و صنايع موفق عمل نكرده است. در سال 1374 نيروگاههاي كشور به طور متوسط 42.2 ميليون متر مكعب گاز نياز داشته اند اين در حالي است كه كمبود 6 ميليون متر مكعب گاز در بخش نيروگاهها در اين سال به چشم ميخورد.
در همين سال صنايع نيز با 2.2 ميليون متر مكعب كسري،11.4 ميليون متر مكعب گاز نياز داشته اند. در سال 1385 متوسط كسري نيروگاهها و صنايع 6.3 ميليون متر مكعب بوده است.در اين سال نيروگاهها و صنايع به ترتيب به 43.1 و11.6 ميليون متر مكعب گاز نياز داشته اند كه به ترتيب با 5 ميليون و1.3 ميليونمتر مكعب كمبود گاز مواجه بوده اند. در سال 1376 نيروگاهها بازهم با كسري 5 ميليون متر مكعبي مواجه بوده اند اين در حالي است كه در همين سال نياز صنايع به گاز طبيعي به 11.9 ميليون متر رسيد كه كمبود 1.3 ميليون متر مكعبي گاز در اين سال مشهود است. سال 1377 بازهم كمبود 5 ميليون متر مكعبي در رساندن گاز به نيروگاهها مشاهده ميشود وكسري گاز نيروگاهها به يك ميليون متر مكعب رسيده است.
اما در سال 1378 ميزان كسري گاز نيروگاهها به 12 ميليون متر مكعب رسيد كه هفت ميليون نسبت به سال قبل افزايش داشته است و بخش صنايع نيز بدون تغيير نسبت به سال قبل با كسري يك ميليون متر مكعبي زمستان را سپري كرده است. در سال 1379 نياز نيروگاهها به گاز طبيعي 77.3 ميليون متر مكعب بوده است به گزارش مهر، اين در حالي است كه كسري 11 ميليون متر مكعبي در اين سال به چشم ميخورد.در همين سال صنايع نيز با 1.1 ميليون متر مكعب كمبود گاز مواجه بوده اند. اما در اولين سال ده ه 80 شمسي كسري گاز نيروگاهها به 19 و نياز اين بخش به گاز به 88.7 ميليون متر مكعب رسيده است. در اين سال صنايع به 12.3 ميليون متر مكعب گاز نياز داشتند كه كسري 600 هزار متر مكعبي در كارنامه صنايع در اين سال مشاهده ميشود.
در سال 1381 ميزان نياز نيروگاهها به گاز طبيعي به 92.8 ميليون متر مكعب رسيده كه كسري 17 ميليون متر مكعبي را در پي داشته است. در همين سال صنايع نيز به 27.9 ميليون متر مكعب گاز نياز داشتند كه با كسري 900 هزار متر مكعبي مواجه شده اند. در سال 1382 در حالي كسري 17 ميليون متر مكعبي در گازرساني به نيروگاهها به چشم ميخورد كه نياز اين بخش به گاز طبيعي 101.6 ميليون متر مكعب بوده است. در همين سال صنايع نيز با كسري 1.1 ميلون متر مكعبي مواجه شدند، اين در حالي است كه نياز اين بخش در سال 82، 31.8 ميليون متر مكعب اعلام شده بود. در سال 1383 نيروگاهها بازهم با كسري 17 ميليون متر مكعبي مواجه بودند. در اين سال نياز نيروگاهها به گاز طبيعي به 108.9 ميليون متر مكعب رسيد. در اين سال نياز صنايع به گاز طبيعي با كسري 2.9 ميليون متر مكعبي به 33.6 ميليون متر مكعب برآورد شده بود.
اما در سال 1384 نياز نيروگاهها به گاز طبيعي به 117.7 ميليون متر مكعب رسيد كه كمبود 22 ميليون متر مكعبي در اين سال به چشم ميخورد. در همين زمان صنايع با كسري 1.4 ميليون متر مكعب گازمواجه شدند. در سال 1385 نياز نيروگاهها به گاز طبيعي به 131.6 ميليون متر مكعب رسيد كه كسري 34 ميليون متر مكعبي در اين بخش مشاهده ميشود.
در همين زمان صنايع به 44.3 ميليون متر مكعب گاز نياز داشتند كه 4.7 ميليون ليتر كسري در اين بخش به چشم ميخورد. اما در سال گذشته نيروگاهها در حالي به 137.6 ميليون متر مكعب گاز نياز داشتند كه با توجه به سرماي بي سابقه هوا كمبود گاز در اين بخش 28 ميليون متر مكعب گزارش شد.
در همين سال صنايع به 55 ميليون متر مكعب گاز نياز داشتند كه با 10 ميليون ليتر كسري مواجه شدند. امسال نيز بسياري از كارشناسان معتقدند در خوشبينانه ترين حالت در فصل زمستان با كمبود 120 ميليون متر مكعبي در بخش گاز مواجه خواهيم شد كه با توجه به اولويت بخش خانگي براي گاز رساني، به نظر ميرسد بازهم نيروگاهها و صنايع با كمبود گاز مواجه و مجبور به استفاده از سوخت دوم خواهند شد. از سوي ديگر، در حال حاضر بسياري از پروژههاي شركت ملي گاز ايران كه وعده افتتاح آنها براي قبل از شروع فصل زمستان داده شده بود، به دلايلي از جمله كمبود منابع مالي با تاخير مواجه شده اند و بهره برداري از آنها در موعد مقرر درهاله اي از ابهام قرار دارد. اين درحالي است كه عدم بهره برداري از اين پروژهها قبل از فصل زمستان مشكلات بخش گاز را دو چندان خواهد كرد.
گزارشها حاكي از اين است كه خط لوله پنجم تهران به طول 504 كيلومتر هنوز تكميل نشده و ادامه خط هشتم سراسري از خرامه به نايين نيز به طول 354 كيلومتر هنوز آماده بهره برداري نيست. در همين حال بهره برداري از ادامه خط سوم سراسري حد فاصل ساوه-قزوين-بوئين زهرا كه قرار بود قبل از زمستان به ثمر برسد در ابهام است.اين در حالي است كه سال گذشته و با بروز بحران ناشي از برودت هوا حدود 57 كيلومتر از اين خط موقتا به مدار توليد آمد.
از سوي ديگر، با وجود وعدههاي داده شده خط لوله انتقال گاز به استانهاي شمالي و سمنان و يكپارچه سازي خط انتقال شاهرود، مياميبه طول 75 كيلومتر هنوز راه اندازي نشده و انتقال گاز به شهرهاي آباده، شهررضاو ارسنجان در خط چهارم سراسري نيز هنوز به بهره برداري نرسيده است. در اين ميان، پروژه تقويت فشار اهر، كليبر، رزقان، هريس در استان آذربايجان و همچنين خط انتقال دوم گاز دوزدوزان به اهر به طول 60 كيلومتر كه قرار بود اواخر مهر ماه افتتاح هنوز آماده بهره برداري نشده است. از ديگر پروژههايي كه راه اندازي آن با تاخير مواجه شده ميتوان به پروژه تقويت گاز شهرستان تبريز به عجب شير و تبريز به مياندوآب، طرح تقويت فشار سلماس در آذربايجان غربي، پروژه تقويت فشار گاز مشكين شهر، پروژه تقويت فشار كرمانشاه و واحدهاي صنعتي و پروژه گازرساني به مريوان، كامياران و روانسر اشاره كرد.
اين در حالي است كه ايستگاههاي تقويت فشار در شهرستانهاي كاشمرو برداسكن با توجه به افت شديد فشار گاز در سر شاخهها در فصل زمستان نيز هنوز به بهره برداري نرسيده است. بدين ترتيب و با توجه به كمبود گاز كه از قبل پيش بيني ميشد به نظر ميرسد كه در فصل زمستان نيروگاهها با مشكل مواجه شوند كه در همين خصوص زمزمههايي نيز مبني بر قطع برق در صورت برودت هوا در فصل زمستان به گوش ميرسد. در عين حال، افزايش 30 درصدي مصرف گاز در بخش خانگي در 10 روز نخست آبان ماه و افزايش 194 ميليون متر مكعبي مصرف نسبت به مدت مشابه سال گذشته نگرانيهايي درباره احتمال قطع گاز در روزهاي سرد زمستان امسال به وجود آورده است.
مشتركان بخشهاي خانگي، تجاري، صنعتي و نيروگاهي كشور در دو روز پاياني هفته گذشته نزديك به 900 ميليون مترمكعب گاز طبيعي مصرف كردند. مشتركان اين بخشها در روزهاي پنج شنبه و جمعه ( 16 و 17 آبان) 892 ميليون متر مكعب گاز طبيعي مصرف كردند كه اين ميزان نسبت به مدت مشابه سال گذشته، 109 ميليون مترمكعب افزايش داشته است. در اين دو روز، مشتركان بخش خانگي مصرف كننده 498 ميليون مترمكعب گاز طبيعي بودند كه در مقايسه مدت مشابه سال قبل (391 ميليون مترمكعب) 107 ميليون مترمكعب افزايش داشته است كه اين امر از روند افزايشي مصرف گاز حكايت دار دكه با سردتر شدن هوا، همچنان ادامه خواهد داشت. از سوي ديگر در حالي كه اما و اگرهاي بسياري در مورد افزايش ميزان گاز توليدي كشور از فازهاي ميدان گازي پارس جنوبي وشركت نفت مناطق مركزي وجود دارد، تركمنستان نيز هنوز خيال ايران را از بابت فروش گاز راحت نكرده و هنوز توافق كاملي در اين خصوص بين دو كشور صورت نگرفته است.
تركمنستان سال گذشته در حالي شيرهاي گاز خود به روي ايران بست كه صادرات اين كشور حدود 5 درصد از مصرف گاز در ايران را تشكيل ميداد.اين موضوع با سرماي بي سابقه هوا همراه شد تا كشورمان سرما و بحران بي سابقه اي را تجربه كند. در آن زمان علت قطع گاز تركمنستان مسائل فني عنوان شد حال آنكه بسياري معتقد بودند كه دليل قطع ناگهاني گاز تركمنستان مسئله قيمت بوده به گونهاي كه اين كشور خواستار افزايش 100 درصدي قيمت گاز صادراتي خود به ايران شده بود. اما با گذشت نزديك به يكسال از زمستان خاطره انگيز 1386 بازهم واردات گاز از تركمنستان درهاله اي از ابهام قرار دارد، بازهم تاخير در راه اندازي پروژهها مشهود است و بازهم مسئولان از تامين سوخت زمستاني به ويژه براي صنايع و نيروگاهها ابراز نگراني ميكنند. به هر حال، به نظر ميرسد شركت ملي گاز ايران بايد با برنامه ريزي مناسب و استفاده از تجربيات سالهاي گذشته و بسيج تماميامكانات تمهيداتي بينديشد كه زمستان امسال با حداقل مشكلات سپري شود.
اولويتهاي صنايع براي قطع گاز در زمستان
در همين راستا سرپرست شركت ملي گاز ايران از اصلاح تعرفههاي گاز پس از اخذ مجوزهاي لازم از سوي مراجع ذي صلاح و تشكيل كارگروه مشترك وزارت صنايع و شركت ملي گاز ايران براي اولويت بندي صنايع جهت قطع گاز در فصل زمستان خبر داد. عزيزالله رمضاني پيگيري ويژه براي تكميل پروژههاي نيمه تمام خطوط انتقال گاز و اقدامات زيربنايي در جهت تقويت و اصلاح شبكههاي گاز قبل از شروع فصل زمستان را از اولويتهاي مهم شركت ملي گاز ايران عنوان كرد و افزود: تدوين برنامه اعمال محدوديت عادلانه براي تامين گاز شركتهاي گاز استاني در شرايط افت فشار با مديريت واحد ديسپچينگ ( مركز هماهنگي و نظارت بر توليد، انتقال و توزيع) در دستور كار شركت ملي گاز ايران قرار دارد.
به گفته وي ايجاد آمادگي كامل دربين مشتركان گاز براي مقابله با شرايط احتمالي افت فشار گاز و اطلاع رساني گسترده و شفاف در خصوص طرح پلكاني افزايش گازبها از ديگر برنامههاي شركت ملي گازايران پيش از آغاز فصل زمستان است. رمضاني اجراي طرح هميار گاز، تشويق مشتركان كم مصرف، توسعه جايگاههاي سي.ان.جي، دستورالعمل نگهداشت شبكه اي روستايي و پيگيري اجراي طرح كاهش مراجعات مشتركان را از ديگر برنامههاي در دست اجرا دانست و به مهر گفت: پيگيري طرح قرائت كنتور از راه دور و استفاده از كنتورهاي هوشمند نيز در برنامههاي شركت ملي گاز ايران گنجانده شده است.
سرپرست شركت ملي گاز ايران از اصلاح تعرفههاي گاز پس از صدور مجوزهاي لازم از سوي مسئولان مربوطه خبر داد و تصريح كرد: براي قطع گاز صنايع در فصل زمستان منتظر پاسخ وزارت صنايع هستيم، ضمن اينكه اولويت صنايع در اين باره بر اساس تصميمات كارگروه مشترك شركت ملي گاز ايران و وزارت صنايع مشخص خواهد شد.
www.iraneghtesadi.com email: Info@iraneghtesadi.com